Toksykologia

Toksykologia zajmuje się wpływem trucizn na organizm ludzki. Nauka ta przede wszystkim bada przyczyny zatrucia, sposób wnikania szkodliwych substancji do ustroju.

Jak trucizny działają na ustrój?

Dostęp do substancji chemicznych jest coraz szerszy. Na rynku pojawiło się na przykład wiele oprysków i środków ochrony roślin, środków dezynfekcyjnych i innych preparatów szkodliwych dla organizmu ludzkiego. Wnikanie tego typu substancji do ustroju może powodować zmiany chorobowe bądź nawet zgon. Do zatruć dochodzi także wskutek przedostania się do organizmu wielu szkodliwych substancji pochodzenia naturalnego (jad zwierzęcy, toksyny bakteryjne, substancje roślinne). Wiele trucizn kumuluje się również w organizmie i ujawnia dopiero po jakimś czasie.

Jak trucizny wnikają do organizmu?

Trucizna do organizmu ludzkiego może wniknąć wieloma drogami. Najczęściej szkodliwe substancje przedostają się przez drogi oddechowe lub pokarmowe. Nieco rzadziej przez skórę. Trucizna może również być wprowadzona bezpośrednio do układu krążenia za pomocą strzykawki, doodbytniczo czy dopochwowo.
Substancje te w organizmie ulegają różnym procesom biochemicznym. Trucizny mogą wejść w proces syntezy z produktami przemiany materii – taki proces jest najbardziej niebezpieczny dla organizmu. Naturalną barierą ochronną jest wątroba. Narząd ten unieszkodliwia wiele substancji szkodliwych, może zapobiec zakażeniu. Jednak trucizny miąższowe mogą osłabić zdolności ochronne wątroby i spowodować w organie nieodwracalne zmiany.

Proces wydalania

Poszczególne narządy i przeprowadzane w nich naturalne procesy często biorą udział w wydalaniu substancji szkodliwych dla organizmu. Wiele trucizn organicznych i nieorganicznych usuwanych jest w procesach zachodzących w nerkach. Chodzi tutaj o substancje rozpuszczalne w wodzie. Szkodliwe substancje mogą także zostać wydalone w procesach zachodzących w układzie pokarmowym. Niektóre substancje wywołują odruchy wymiotne, ponieważ drażnią błonę śluzową żołądka. Taką reakcję najczęściej powodują metale ciężkie oraz morfina. Trucizny lotne najczęściej wydalane są przez płuca – tą drogą wydalane z organizmu są na przykład alkohole, aceton, etery.

A co, gdy substancje nie zostaną wydalone?

Procesy zachodzące w naszym organizmie nie są jednak w stanie poradzić sobie ze wszystkimi szkodliwymi substancjami. W takim przypadku, mogą one zostać zmagazynowane w kościach, skórze czy wątrobie. W kościach może zgromadzić się arsen, fosfor, ołów czy pierwiastki promieniotwórcze. Gdy takie skumulowane substancje ulegną ponownemu uruchomieniu, następuje zatrucie wtórne. Tego rodzaju reakcję może wywołać choroba zakaźna czy wysoka gorączka. Zatrucie wtórne może również nastąpić w stanie silnego wyczerpania czy głodu – w ten sposób uruchamia się środek DDT skumulowany w podskórnej tkance tłuszczowej.

Działanie trucizn na nasz organizm

Trucizny wykazują szereg działań na ustrój. Toksykologia wymienia tutaj działanie drażniące, pobudzające, porażające oraz hamujące. Szkodliwe działanie trucizny przede wszystkim zależy od dawki, która przedostanie się do organizmu ludzkiego.

Wyróżnia się dawki:
- podprogowe – nie wykazują działania
- lecznicze
- toksyczne
- śmiertelne
Zatrucia mogą mieć charakter wypadkowy, samobójczy bądź zbrodniczy.

Jak wygląda dochodzenie?

Śmierć wskutek zatrucia wiąże się z dochodzeniem. Chodzi tutaj o to, aby ustalić rodzaj trucizny, sposób jej przyjęcia. Trucizny często wywołują charakterystyczne objawy jeszcze za życia ofiary. Dlatego śledczy najczęściej zbierają informacje na temat zachowania i objawów towarzyszących, które mogli zaobserwować świadkowie zdarzenia. Kolejnym krokiem są wyniki badań lekarskich, sekcja zwłok oraz badania histopatologiczne. Przeprowadzane są także badania chemiczno-toksykologiczne wymiocin, moczu, krwi oraz narządów i treści żołądkowo-jelitowej (w przypadku zgonu).

Badania narządów

W przypadku, gdy następuje zgon w wyniku zatrucia, przeprowadzane są badania chemiczno-toksykologiczne narządów oraz treści żołądkowo-jelitowej. Do oddzielnych słojów przeznaczonych do badania trafia:

- treść żołądkowa i cały żołądek
- jelita wraz z treścią (jelito cienkie i grube)
- część wątroby wraz z pęcherzykiem żółciowym
- nerki
- półkula mózgowa
- płuca

Dodatkowo w butelkach należy zabezpieczyć płyny. Chodzi tutaj o mocz oraz krew (z naczyń obwodowych i z serca).

Jak rozpoznać zatrucie podczas oględzin zwłok?

O zatruciu świadczą zmiany na skórze. Wiele trucizn wiąże się również z charakterystyczną wonią (wydziela się ona już po uciśnięciu klatki piersiowej zwłok). Aromatyczna woń towarzyszy zatruciom lizolem, olejkami eterycznymi bądź alkoholami. Cyjanek i cyjanowodór wydzielają aromat gorzkich migdałów.

Adam

Hobbysta, od lat interesujący się zagadnieniami
z zakresu kryminalistyki i medycyny sądowej