Medycyna sądowa

Jedną z nauk pomocniczych kryminologii jest medycyna sądowa, której zadaniem jest pomoc zarówno organom ścigania podczas działań mających na celu ujęcie przestępcy, jak i organom wymiaru sprawiedliwości w zgromadzeniu dowodów świadczących o winie oskarżonego. Nauka owa jest połączeniem wiedzy typowo medycznej, z najnowszymi badaniami biologicznymi oraz naukami prawnymi.

Czym się zajmuje medycyna sądowa?

Medycyna sądowa w wielu krajach określana jest mianem „,medycyny prawnej”. Nauka ta zajmuje się szeregiem badań medyczno-biologicznych. Wśród nich można wymienić wszelkie mechanizmy wpływu urazów na organizm ludzki. Chodzi tutaj zarówno o wpływ czynników mechanicznych, jak i chemicznych czy elektrycznych. Medycyna sądowa ma przybliżyć okoliczności owych urazów. Kolejną częścią medycyny sądowej są działania mające na celu ustalenie przyczyn oraz czasu śmierci (tanatologia). Medycyna sądowa zajmuje się również badaniami osób pokrzywdzonych i poszkodowanych w rozmaitych sytuacjach noszących znamiona przestępstwa. Tą szczególną naukę prawo wykorzystuje także w przypadkach spraw o ustalenie ojcostwa.

Na czym polega tanatologia?

Medycynę sądową kryminalistyka wykorzystuje przede wszystkim w procesach związanych z ustaleniem przyczyn, czasu oraz rodzaju śmierci. Tego typu badaniami zajmuje się tanatologia. Sama nazwa tej szczególnej dziedziny pochodzi z mitologii greckiej – od postaci niosącego śmierć Thanatosa.

Śmierć ustroju

Śmierć najczęściej następuje w wyniku ustania czynności układu oddechowego, krążenia lub nerwowego. W medycynie wyróżnia się również śmierć kliniczną. Chodzi tutaj o sytuację, kiedy ustaje krążenie i oddychanie, ale nadal pracuje mózg. Wyróżnia się również śmierć pozorną. W takim wypadku, układ oddechowy i krążenia nadal pracuje. Jednak niski poziom tej pracy sprawia, że na pierwszy rzut oka symptomy życia są niewidoczne. Tutaj niezbędne są badania (np. EKG czy RTG). Uznanie osoby za zmarłą następuje, wtedy gdy nastąpi śmierć biologiczna. Śmieć biologiczna wiąże się z szeregiem symptomów:

- całkowitą utratą świadomości
- zanikiem odruchów mięśni
- wstrzymaniem procesu oddechowego
- załamaniem ciśnienia

W przypadku śmierci biologicznej tkanka mózgowa przestaje pobierać tlen i następuje blokada naczyniowa mózgu. Uznanie osoby za zmarłą, może nastąpić dopiero w przypadku, gdy ustaną funkcje układu oddechowego, nerwowego i krążenia.

Plamy opadowe

Za jedno z podstawowych znamion śmierci uznane zostały plamy opadowe określane w medycynie terminem livores mortis. Ich bezpośrednią przyczyną jest proces grawitacji, który sprawia, że krew zaczyna opadać do najniżej położonego obszaru ciała. Na obszarach ciała przylegających do twardej powierzchni tworzą się jasne plamy. Najczęściej pojawiają się one już w 30 minut od momentu zgonu (do 2 godzin), a utrwalają się po około 12 godzinach od momentu śmierci. Podobne plamy najczęściej pojawiają się również w wewnętrznych narządach. Często ciśnienie powoduje również pękanie naczynek w dolnych partiach ciała.
Medycyna sądowa plamy opadowe wykorzystuje przede wszystkim do ustalania faktu przemieszczania zwłok. Umiejscowienie plam opadowych pozwala ustalić położenie zwłok, ich rozległość zaś rodzaj śmierci. Zabarwienie plam może przesądzać o przyczynie zgonu. Czas śmierci pozwalają ustalić plamki powstałe w skutek ucisku na dolne parte zwłok.

Inne znamiona śmierci

Medycyna sądowa wykorzystuje również inne znamiona śmierci, które pozwalają ustalić czas zgonu, jego przyczynę, fakt przemieszczania zwłok i inne fakty przydatne w śledztwie. Pod uwagę brane jest na przykład stężenie pośmiertne – proces ten rozpoczyna się około 2-4 godziny po śmierci i trwa przeciętnie od 6 do 12 godzin. Tężenie zwłok rozpoczyna się od mięśni żuchwy i kończyn górnych w stronę kończyn dolnych. Kolejnymi znamionami zgonu jest bladość powłok oraz oziębienie ciała.

Rozkład gnilny

Ostatnim ze znamion śmierci jest rozkład gnilny. Uwarunkowany jest on przez 2 procesy:
- autolizę spowodowaną rozkładem wewnętrznych narządów oraz komórek
- gnicie spowodowane przez bakterie układu pokarmowego oraz fermentację
Proces gnilny uwarunkowany jest przede wszystkim warunkami otaczającego je środowiska. Pierwsze symptomy rozpoczynają się już w 24-36 godzin od momentu zgonu. Zwłoki przybierają zielonkawy kolor zaczynając od brzucha, następnie odcień obejmuje głowę, szyję oraz barki. Po około 60-72 godzinach zaczynają się na ciele pojawiać pęcherze. Następnie ześlizguje się naskórek oraz włosy, a z jamy ustnej i nosa zaczynają wyciekać płyny gnilne. W suchym i gorącym środowisku może dojść także do mumifikacji zwłok (strupieszenie), a w wodzie do przemian tłuszczowo-woskowych.

Adam

Hobbysta, od lat interesujący się zagadnieniami
z zakresu kryminalistyki i medycyny sądowej