Fonoskopia

W kryminalistyce wykorzystuje się obecnie wszelkie nagrania oraz zapisy mowy osób czy sygnałów akustycznych. Badaniami tego typu materiałów zajmuje się fonoskopia. Fonoskopia jest jedną z technik śledczych, której celem jest potwierdzenie autentyczności nagrań, rekonstrukcja treści rozmowy oraz identyfikowanie autora konkretnej wypowiedzi poprzez analizę mowy. Początkowo w literaturze światowej fonoskopia była określana także mianem akustyki kryminalistycznej.

Rodzaje nagrań

Fonoskopia zajmuje się szeregiem nagrań. Rozwój technologii sprawił, że cały czas pojawiają się nowe nośniki, techniki nagrań. W kryminalistyce mogą zostać wykorzystane:
- nagrania z podsłuchu
- nagrania wykonane prze uczestnika rozmowy
- nagrania odnalezione w czasie przeszukania
- nagrania podczas pracy (z skrzynek w samolotach, centrów dowodzenia policji, z wieży kontroli lotów itp.)
- nagrania przypadkowe

Zakres badań fonoskopijnych

Obecnie dźwięki są zapisywane w sposób analogowy oraz cyfrowy. Wśród nośników analogowych pojawiają się jeszcze kasety magnetofonowe czy kasety VHS. O wiele popularniejsze są jednak nagrania cyfrowe. Chodzi tutaj o płyty (CD, DVD), MD (minidyski), pamięci urządzeń czy nagrania z poczty głosowej. Fonoskopia zajmuje się odtwarzaniem nagrań, wykonywaniem ich kopii, korektą. Nauka ta potwierdza również autentyczność zabezpieczonych przez organy ścigania nagrań. Ponadto eksperci zajmują się identyfikacją osób toczących rozmowy, tworzeniem spisów treści, wykluczaniem z nagrań konkretnych osób (np. brak głosu podejrzanego w śledztwie). Dodatkowo fonoskopia skupia się również na określeniu stanu emocjonalnego rozmówców, zaburzeń mowy. Na podstawie nagrań nakreślany jest także kontekst sytuacyjny, identyfikowane są odgłosy towarzyszące rozmowom, które mogą przesądzić o miejscu nagrania.

Co podlega analizom?

Eksperci analizują przede wszystkim treść toczących się na nagraniu rozmów. Kolejną kwestią jest wychwycenie intonacji słów i całych zdań. Parametry głosu konkretnej osoby są stałe, ponieważ narządy mowy nie ulegają samoistnym zmianom. Dzięki temu można porównać matematyczny model stworzony z nagrania z wzorcem z bazy danych.

Metoda językowo-pomiarowa

Ta popularna technika wykorzystywana przez fonoskopię opiera się na porównaniu indywidualnych cech mowy – artykułowanie, akcent, oddychanie, dobór słownictwa, budowanie konstrukcji zdaniowych. Pod uwagę bierz się również wysokość głosu (ton). Badania mogą utrudnić zakłócenia mechaniczne powstałe podczas nagrania.

Dobór materiału porównawczego

Materiał porównawczy do badań najczęściej jest nagrywany w obecności biegłego. Warto zwrócić uwagę także na to, że powinien on być podobny do zapisów, które są dowodem w sprawie. Najlepiej, aby łączył on nagrania spontaniczne z nagranymi na polecenie. Koniecznie należy zadbać również o dobrej jakości sprzęt oraz stworzenie odpowiednich warunków do nagrania (brak zakłóceń).

Materiał dowodowy

Pierwszym krokiem jest odpowiednie zabezpieczenie oraz oznakowanie materiału dowodowego. Zaleca się również jego skopiowanie. Idealna sytuacja to wysłanie do badań nagrań wraz ze sprzętem, na którym owe nagrania zostały wykonane (niestety nie zawsze jest to możliwe).

Samo badanie jest dość czasochłonne. Najczęściej ekspertom zajmuje około godziny odsłuchanie 1 minuty nagrania (w przypadku dobrej jakości zapisu). Gorszy zapis wydłuża czas analizy materiału dowodowego (czasem nawet do trzech godzin). Interpretacji podlegają także nieciągłości w zapisie. Ważne jest także odtworzenie tła.
Nagrania dostarczone biegłemu, zawsze zostają spisane. Najczęściej spisywane są jednak jedynie fragmenty istotne dla konkretnej sprawy (dotyczące przestępstwa).
Eksperci fonoskopii porównują słownictwo, ekspresję, zaburzenia, błędy językowe, używane formy gramatyczne.

Niezbędna wiedza

Fonoskopia opiera się na wiedzy typowo technicznej (chodzi tutaj o akustykę i autentyczność nagrań) oraz lingwistycznej. W nauce tej wykorzystywane są również elementy logopedii, psychologii (przydatne podczas wnioskowania), fonetyki akustycznej, neuropsychologii oraz socjolingwistyki.

Adam

Hobbysta, od lat interesujący się zagadnieniami
z zakresu kryminalistyki i medycyny sądowej